Dịch vi rút (virus) corona Vũ Hán, Trung Quốc bùng nổ từ cuối năm 2019 cho đến ngày hôm nay đã lây lan ra toàn thế giới gây tử vong cho 1370 người trong số hơn 60 ngàn người mắc bệnh. Khác với vi khuẩn có cấu tạo là tế bào, vi rút là siêu vi khuẩn, cấu tạo chỉ là các phân tử di truyền ADN hoặc ARN. Nó không thể sống độc lập mà phải ký sinh trên tế bào vật chủ. Khi vi rút xâm nhập vào tế bào thì nó khống chế tế bào, rồi sinh sôi nảy nở. Do đó, không thể có thuốc nào giết được vi rút mà không gây hại cho tế bào vật chủ.
Chỉ có một cách hiệu quả để diệt vi rút, đó là vắc xin (Vaccine). Khi vi rút tấn công cơ thể, hệ thống miễn dịch sẽ sản sinh ra kháng thể, tiêu diệt vi rút. Vắc xin chính là vi rút đã bị giết chết, hoặc vi rút đã bị làm giảm độc lực không thể gây bệnh cho cơ thể, hoặc là protein của vi rút. Khi đưa vắc xin vào cơ thể, hệ thống miễn dịch sẽ tạo ra kháng thể, chống lại vi rút đó. Kinh hoàng vì đại dịch vi rút corona, dân chúng muốn có ngay vắc xin để phòng bệnh. Nhưng một phần phải có thời gian để phát triển tạo ra vắc xin, rồi cần phải có thời gian để sản xuất vắc xin, và một phần quan trọng nhất: Ai là công ty đứng ra sản xuất vắc xin?Thế giới hôm nay tiếp nhận một tin buồn: Không một hãng dược lớn nào đứng ra cam kết sản xuất vắc xin. Ngoài những lý do như lợi nhuận ít, nguồn lực không có sẵn, chi phí bỏ ra nhiều, thủ tục giấy phép… một lý do rất quan trọng chính là do phong trào phản đối vắc xin. Bài viết này tôi sẽ đề cập đến việc các hãng dược phẩm ngần ngại trong việc sản xuất vắc xin do nhóm anti-vắc xin gây ra.
Trẻ bị Ho gà đang phải thở máy
Phong trào chống vắc xin tại Hoa Kỳ ra đời vào năm 1982 khi phóng viên Lee Thompson cho phát sóng trên đài truyền hình một chương trình do cô biên tập, có tựa là: DPT: Trò cò quay vắc xin may rủi. Trong phóng sự này, cô đã chiếu hình ảnh các em bé quằn quại, tiều tụy, co giật, thiểu năng, tổn thương não, được cho là sau khi tiêm vắc xin DPT ( D, Diphteria, Bạch hầu; T, Tetanus Toxoids, Uốn ván; và P, Pertussis, Ho gà). Chương trình này đã gây rúng động toàn nước Mỹ. Barbara Loe Fisher, một người mẹ có con bị tổn thương não sau tiêm chủng, đã giận dữ vì cho rằng chính vắc xin đã gây bệnh cho con cô, và cô đã thành lập Hội Những Cha mẹ Cùng Bất bình (Dissatisfied Parents Together), cũng viết tắt là DPT. Fisher là chủ tịch của tổ chức này. Hội Những Cha mẹ Cùng Bất bình sau này được đổi tên thành đổi tên thành Trung tâm Thông tin Vắc xin Quốc gia.
Phong trào chống vắc xin dâng cao, Thượng Viện Mỹ phải tổ chức cuộc điều trần để đánh giá khả năng vắc xin ho gà gây tổn thương não. Tổ chức Những Cha mẹ Cùng Bất bình đã đưa ra một bản yêu sách trong đó có một yêu cầu quan trọng là một chương trình bồi thường cho trẻ em bị thiểu năng hoặc bị tàn tật nặng bởi vắc xin ho gà.
Thời kỳ khủng khiếp bắt đầu. Cha mẹ từ bỏ vắc xin, truyền thông gióng lên các cáo buộc trên các tít lớn, tạo ra các cơn bão lớn. Và sau đó không thể thiếu: kiện tụng. Rất nhiều, rất nhiều vụ kiện tụng. Năm 1981, một năm sau chương trình Trò cò quay vắc xin may rủi, có 3 vụ kiện nhà sản xuất vắc xin. Đến cuối năm 1982, luật sư đã kiện 17 vụ; trong bốn năm tiếp theo, số vụ kiện lần lượt là 41, 73, 219 và 255. Số tiền bên nguyên đơn đòi bồi thường tăng rất nhanh từ 25 triệu vào năm 1981 (một năm trước chương trình Trò cò quay vắc xin may rủi) lên tới 414 triệu vào năm 1982, 655 triệu năm 1983, 1,3 tỷ năm 1984, và 3,2 tỷ năm 1985. Để đáp lại, các công ty dược phẩm tăng giá vắc xin và tranh giành bảo hiểm trách nhiệm. Đầu năm 1982, giá vắc xin DTP là 0,12 đô la một liều. Tháng sáu năm 1983, giá tăng lên 2,3 đô la; tới năm sau tăng lên 2,8 đô la. Tới năm 1985, một liều vắc xin có giá là 4,29 đô la, tăng đến ba mươi lăm lần trong vòng chưa tới ba năm. Doanh số tăng không bù đắp nổi tiền bồi thường vắc xin. Năm 1984, số tiền đòi bồi thường đã gấp hơn hai mươi lần doanh số bán DTP. Năm 1985, dù giá vắc xin đã gấp đôi nhưng tiền đòi bồi thường đã gấp doanh số bán hàng ba mươi lần.
Kết quả ra sao? Các công ty đã từ bỏ vắc xin. Năm 1960, có bảy công ty sản xuất vắc xin DTP. Đến năm 1982 chỉ còn lại ba công ty: Connaught Laboratories, Lederle Laboratories và Wyeth Laboratories. Ngày 13 tháng Sáu năm 1984, Wyeth tuyên bố không phân phối DTP nữa. Cuối mùa hè năm đó, Connaught tuyên bố ngừng sản xuất vắc xin DTP. Năm 1986, công ty còn lại duy nhất Lederle Laboratoires thông báo họ không còn sản xuất và phân phối vắc xin ho gà nữa sau khi thua kiện 1,13 triệu đô la.
Nhận thấy ngày tận thế cho trẻ em Mỹ đã đến gần khi trẻ chết vì không có vắc xin phòng bệnh, chính phủ phải nhảy vào can thiệp. Cuối năm 1986 Đạo luật Quốc gia Tổn thương Vắc xin Trẻ em, gồm Chương trình Bồi thường Tổn thương Vắc xin (VICP) được ban hành. Đạo luật đã giải cứu vắc xin. Năm 1986, năm đạo luật thông qua, các luật sư đã đệ trình 255 vụ kiện chống lại các nhà sản xuất vắc xin; tới năm 1996, mười năm thông qua đạo luật, chỉ có sáu vụ kiện.
Penny Heaton là một bác sĩ nhi được đào tạo về bệnh truyền nhiễm tại Đại học Louisville. Sau đó cô gia nhập Dịch vụ Điều tra Dịch tễ thuộc CDC điều tra bệnh tiêu chảy ở Châu Phi. Từ năm 1997 đến năm 1999, Heaton, làm việc tại Châu Phi, thấy trẻ em chết vì mất nước nghiêm trọng, hầu hết do vi rút rota gây ra. Năm 1999, cô quyết định phải làm gì đó, cô gia nhập Merck để lãnh đạo chương trình vắc xin vi rút rota. Đó là nhiệm vụ khó khăn. Vào cuối nghiên cứu trước cấp phép, một nghiên cứu phải mất bốn năm để hoàn tất, với mười một nước tham gia, bao gồm bảy muơi ngàn trẻ em, và tiêu tốn hết 350 triệu đô la, Heaton đã tổ chức họp cùng với hai trăm nhân viên công ty. Cô bắt đầu bằng cách chiếu lên một bản đồ thế giới. “Đây là thế giới hiện tại”, cô nói, chỉ vào hàng trăm dấu chấm đen nhỏ tập trung ở Châu Á, Châu Phi, và Châu Mỹ La Tinh. “Mỗi dấu chấm này đại diện cho một ngàn người chết mỗi năm vì vi rút rota.” Sau đó Heaton chiếu một bản đồ không có bất kỳ dấu chấm đen nào. “Bây giờ,” cô nói, chỉ lên bản đồ trống, “chúng ta có công nghệ trong tay để loại trừ tử vong vì căn bệnh này.” Rồi cô khóc nức nở. Cô đứng khóc trước mặt hai trăm con người, đầu cúi xuống, vai run rẩy, nghĩ đến những đứa trẻ Châu Phi đó. Đây không phải là một hình ảnh mà bất kỳ ai cũng có thể thấy trong một công ty dược phẩm. Và không chắc bất kỳ ai cũng sẽ được chứng kiến. Bởi vì dù công ty có cho những người như Penny Heaton tiếp cận báo chí và công chúng đến mức nào, dù công ty có mang bộ mặt nhân từ đến mức nào, mọi người vẫn cứ tin: nhà sản xuất vắc xin là một doanh nghiệp kiếm tiền và chỉ kiếm tiền mà thôi.
Ở Việt Nam, những người nổi bật trong phong trào anti-vắc xin phải kể đến Lê Nhất Phương Hồng hay Kiên Trần. Tuy các nhóm chống vắc xin không trở thành phong trào mạnh mẽ như tại Hoa Kỳ, nhưng cũng có ảnh hưởng nhất định tới các bà mẹ bỉm sữa. Lý do các nhóm này không thành công như tại Hoa Kỳ một phần là nhờ Việt Nam kiểm soát thông tin chặt chẽ hơn, không tự do như Hoa Kỳ. Nhưng phần lớn là có lẽ do chính các lãnh đạo các nhóm anti-vắc xin này không có “lòng căm thù” như Barbara Loe Fisher. Fisher được thúc đẩy vì nghĩ rằng con ruột của mình bị tổn thương vì tiêm vắc xin trong khi mục đích của Lê Nhất Phương Hồng là bán sách, bán các khóa học thuận tự nhiên, bán các sản phẩm kích sữa, và các vật dụng mẹ và bé.
Trong lúc này, chúng ta vẫn cứ hy vọng rằng ngày mai trời lại sáng. Rồi sẽ có hãng dược phẩm tham gia vào công cuộc sản xuất vắc xin corona, để có thể phòng tránh được dịch bệnh trong tương lai, cho đời con đời cháu thân yêu của chúng ta.
Ảnh nguồn: Why is Whooping Cough Back?
Nguồn:
[1]. Deadly Choices: How the anti-vaccine movement threatens us all, Paul Offit, Basic Books, 2010.