Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được chính thức ký kết giữa 4 bên là William P. Rogers Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Nguyễn Duy Trinh, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, và Trần Văn Lắm, Tổng trưởng Ngoại giao Việt Nam Cộng hòa.
Các điểm quan trọng của Hiệp định bao gồm (1) Hoa Kỳ tôn trọng độc lập chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam; (2) Chấm dứt hoàn toàn chiến sự, ngưng bắn và bảo đảm hòa bình lâu dài và vững chắc; (3) Hoa Kỳ không tiếp tục dính líu quân sự hoặc can thiệp vào công việc nội bộ của miền Nam Việt Nam và rút quân hoàn toàn khỏi miền Nam Việt Nam; (4) Tất cả các tù binh chiến tranh được trao trả không điều kiện; (5) Nhân dân miền nam Việt Nam tự quyết định tương lai chính trị của miền Nam Việt Nam thông qua tổng tuyển cử thực sự tự do và dân chủ, có giám sát quốc tế; (6) Hai bên miền Nam Việt Nam cam kết tôn trọng ngưng bắn và giữ vững hòa bình ở miền Nam Việt Nam, giải quyết các vấn đề tranh chấp bằng thương lượng và tránh mọi xung đột bằng bạo lực; (7) Ngay sau khi ngưng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ thực hiện hòa giải và hòa hợp dân tộc, xóa bỏ thù hằn, cấm mọi hành động trả thù và phân biệt đối xử với những cá nhân hoặc tổ chức đã hợp tác với bên này hoặc bên kia; bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân, tự do cá nhân, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do tổ chức, tự do hoạt động chính trị, tự do tín ngưỡng, tự do đi lại, tự do cư trú, tự do làm ăn sinh sống, quyền tư hữu tài sản và quyền tự do kinh doanh; (8) Ngay sau khi ngưng bắn, hai bên miền Nam Việt Nam sẽ hiệp thương trên tinh thần hòa giải và hòa hợp dân tộc, tôn trọng lẫn nhau và không thôn tính lẫn nhau để thành lập Hội đồng Quốc gia Hòa giải và Hòa hợp dân tộc gồm ba thành phần ngang nhau. Hội đồng Quốc gia Hòa giải và Hòa hợp dân tộc sẽ tổ chức tổng tuyển cử tự do và dân chủ; (9) Việc thống nhất nước Việt Nam sẽ được thực hiện từng bước bằng phương pháp hòa bình trên cơ sở bàn bạc và thỏa thuận giữa miền Bắc và miền Nam Việt Nam, không bên nào cưỡng ép hoặc thôn tính bên nào và không có sự can thiệp của nước ngoài. Thời gian thống nhất sẽ do miền Bắc và miền Nam thỏa thuận1.
Nhưng Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam đã không được thực thi hoàn toàn. Hội nghị Bộ Chính Trị Trung Ương Đảng Lao Động Việt Nam từ ngày 18/12/1974 đến ngày 8/1/1975 lập kế hoạch chiến lược hai năm 1975-1976 cụ thể là năm 1975: tranh thủ bất ngờ, tiến công lớn và rộng khắp, tạo điều kiện để năm 1976 tiến hành Tổng công kích – Tổng khởi nghĩa, giải phóng hoàn toàn miền Nam2. Không cần phải chờ tới năm 1976, chỉ mất 20 ngày để bộ đội chủ lực miền Đông Nam Bộ và lực lượng địa phương chiếm thị xã Phước Long đầu tháng 1 năm 1975, trận mở màn dẫn tới sự đầu hàng của miền Nam Việt Nam; tiếp theo là chiến dịch Tây Nguyên, đến ngày 11/3/1975 đã chiếm được thị xã Buôn Mê Thuột. Thừa thắng xông lên, ngày 25/3 đã chiếm được Huế, ngày 29/3 Đà Nẵng thất thủ, Phú Yên đầu hàng vào đầu tháng 4, Phan Rang thua trận ngày 16/4, Xuân Lộc đầu hàng ngày 20/4, và Sài Gòn chính thức tuyên bố đầu hàng trưa ngày 30/4/1975.
Trong cuốn sách của Đại tướng Văn Tiến Dũng, Tư lệnh Chiến dịch giải phóng Sài Gòn – Gia Định, tựa là Đại Thắng Mùa Xuân3, được nhà xuất bản Quân đội Nhân dân phát hành vào tháng 7 năm 1976, có ghi lại chi tiết vụ Nguyễn Văn Thiệu mang 16 tấn vàng ra khỏi Việt Nam như sau: “Cho đến ngày 26 tháng 4, khi Thiệu và gia đình hắn đem 16 tấn vàng bạc, đô la, của cải vội vã chạy sang Đài Loan, bọn chúng mới tỉnh giấc mơ rồi chúng lục tục chạy theo Thiệu.”
Sách Đại Thắng Mùa Xuân, nhà xuất bản Quân đội Nhân dân.
Câu chuyện Nguyễn Văn Thiệu mang 16 tấn vàng đi di tản lan truyền khắp nước Việt Nam sau năm 1975. Lịch sử được viết bởi bên thắng cuộc. Mãi đến dịp 30 tháng 4 năm 2006, sau hơn 3 thập niên dài đằng đẵng, Nguyễn Văn Thiệu mới chính thức được giải oan qua một loạt phóng sự của báo Tuổi Trẻ. Sự thật về câu chuyện 16 tấn vàng mới được hé lộ. Không hề có chuyện 16 tấn vàng được chuyển ra khỏi Việt Nam, thật sự thì nó vẫn nằm nguyên vẹn tại tầng hầm trụ sở Ngân hàng Quốc gia, tại số 17 Bến Chương Dương, thành phố Sài Gòn. Ông tiến sĩ kinh tế Nguyễn Văn Hảo4, cựu phó thủ tướng đặc trách sản xuất kiêm tổng trưởng canh nông và kỹ nghệ của chính phủ Sài Gòn cũ, đã gặp lãnh đạo Ủy ban quân quản thành phố Sài Gòn - Gia Định kể về 16 tấn vàng vào ngày 2/5/1975. Ông đã đề nghị Ủy ban quân quản tiến hành tiếp quản và kiểm kê ngay.
Ông Huỳnh Bửu Sơn5, khi đó là người giữ chìa khóa kho vàng, sau này là Giám đốc Đối ngoại công ty Pepsi Việt Nam, đã kể lại theo tường thuật của báo Tuổi Trẻ. “Vào đầu tháng 6-1975, tôi được lệnh của Ban Quân quản Ngân hàng Quốc gia tiến hành kiểm kê kho tiền và vàng của chế độ cũ, các kho tiền và vàng của Ngân hàng Quốc gia thuộc quyền quản lý của Nha Phát hành, nơi tôi làm việc trong ban lãnh đạo từ năm 1970 với tư cách là kiểm soát viên. Đại diện Ban Quân quản là một cán bộ đứng tuổi, khoảng 50. Cùng tham gia với ông trong suốt quá trình kiểm kê là một anh bộ đội còn rất trẻ, trắng trẻo, đẹp trai và rất thân thiện. Anh hay nắm tay tôi khi trò chuyện. Sau này tôi mới biết tên anh là Hoàng Minh Duyệt - chỉ huy phó đơn vị tiếp quản Ngân hàng Quốc gia. Chúng tôi thực hiện công tác kiểm kê trong hai ngày liền. Cuộc kiểm kê kết thúc, ai nấy đều vui vẻ thấy số lượng tiền vàng kiểm kê đều khớp với sổ sách từng chi tiết nhỏ. Tôi ký vào biên bản kiểm kê, lòng cảm thấy nhẹ nhõm. Việc bàn giao tài sản quốc gia cho chính quyền mới đã hoàn tất”. Tổng cộng có 1234 thỏi vàng đựng trong các tủ sắt, mỗi thỏi nặng từ 12 đến 14 kg, còn nguyên vẹn.
Ông Hoàng Minh Duyệt6 nhớ lại: “Chúng tôi được giao nhiệm vụ vào tiếp quản các ngân hàng ở Sài Gòn - Gia Định. Nhóm kiểm kê lúc đó có tôi, anh Lân và anh em trong đơn vị; về phía Ban kinh tài có anh Huỳnh Kỳ Thanh, cô Tiếp... Về phía Ngân hàng Quốc gia có hai anh viên chức cũ ở đây là anh Huỳnh Bửu Sơn và anh Lê Minh Kiêm. Chúng tôi lúc ấy ngồi trên một đống vàng, nhưng những khao khát xen lẫn suy tư về ngày mai còn nặng hơn số vàng 16 tấn kia”.
Như vậy, 16 tấn vàng đã được bàn giao lại nguyên vẹn cho chính quyền mới. Sau này, số lượng 16 tấn vàng của Việt Nam Cộng Hòa để lại được đưa qua Liên Xô bán cùng với các loại vàng có trong nước tổng cộng tất cả 40 tấn, để trả nợ và giải quyết các nhu cầu khó khăn7. Ông Nguyễn Văn Dễ, cựu phó tổng giám đốc Vietcombank, người có nhiệm vụ đàm phán, ký kết hợp đồng giao hàng, tái chế vay cầm cố bằng vàng, bán hàng với Ngân hàng Ngoại thương Liên Xô, kể lại chi tiết8: “Tất cả khoảng hơn 40 tấn, trong đó có 16 tấn vàng thỏi tiếp quản của ngân hàng Việt Nam Cộng Hòa, còn lại là các loại vàng khác nhau từ những nguồn khác. Ngay sau chuyến đầu tiên chuyển đi 4.455kg trong 101 hòm vào ngày 1-12-1979, Chính phủ VN đã gửi công hàm đến Liên Xô đề nghị vay 100 triệu USD để dự phòng thanh toán nợ đến hạn trong khi chưa có nguồn thu xuất khẩu”.
Còn về phần Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, người được bầu làm tổng thống Việt Nam Cộng Hòa vào năm 1967, từ ngày chạy khỏi Việt Nam sống cuộc đời lưu vong, ông không bao giờ viết hồi ký, ít khi trả lời phỏng vấn và rất ít tiếp khách9.
Ông mang nỗi oan của mình cho đến khi xuống mồ.
Nguồn:[1]: Hiệp định Paris về Việt Nam năm 1973 qua tài liệu của chính quyền Sài Gòn, Tập 2: Ký kết và Thực thi, NXB Chính trị Quốc gia, 2012.
[2] & [3]: Đại Thắng Mùa Xuân, Đại tướng Văn Tiến Dũng, NXB Quân đội Nhân dân, 1976.
[4]: Kỳ 5: Vàng đổi chủ, Phamvu, báo Tuổi Trẻ
[5]: Kỳ cuối: Người giữ chìa khóa kho vàng, báo Tuổi Trẻ
[6]: Kỳ 5: Vàng đổi chủ, Phamvu, báo Tuổi Trẻ
[7]: Ngân hàng thu hồi 5,7 tấn vàng từ Thụy Sĩ, Quốc Việt, báo Tuổi Trẻ
[8]: Thương vụ đặc biệt: bán vàng!, Quốc Việt, báo Tuổi Trẻ
[9]: Nguyen Van Thieu, 78; S. Vietnam’s President, By DAVID LAMB, Oct. 1, 2001
Nguồn ảnh:
Đại Thắng Mùa Xuân, Đại tướng Văn Tiến Dũng, NXB Quân đội Nhân dân, 1976.